W dniu 15 stycznia 2026 r. do Fundacji wpłynęły dwa wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydane w sprawach ze skarg kasacyjnych złożonych przez Rektora Uniwersytetu Warszawskiego oraz Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obie skargi kasacyjne, dotyczące bezczynności w sprawach udostępnienia informacji publicznej, zostały przez NSA oddalone.
Skargi kasacyjne zostały wniesione od wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, które dotyczyły rozpoznania wniosków o udostępnienie informacji publicznej, związanych z zakupem przez uczelnie publiczne certyfikatów i akredytacji oferowanych przez Fundację Rozwoju Edukacji i Szkolnictwa Wyższego z siedzibą w Sosnowcu.
Przypomnijmy sprawę
8 maja 2024 r. Fundacja Science Watch Polska wystąpiła z wnioskiem w trybie dostępu do informacji do 128 rektorów publicznych uczelni. We wnioskach proszono rektorów o informacje dotyczące:
- liczby akredytacji i certyfikatów uzyskanych od Fundacji Rozwoju Edukacji i Szkolnictwa Wyższego z Sosnowca (programy „Studia z przyszłością” oraz „Uczelnia Liderów”) w latach 2015–2024;
- wysokości środków finansowych wydatkowanych na zakup wskazanych certyfikatów i akredytacji w latach 2015–2024 oraz wskazania rachunków, na które dokonywano płatności;
- przypadków zgłoszenia się uczelni w latach 2015–2024 do programów „Studia z przyszłością” i/lub „Uczelnia Liderów”, zakończonych nieuzyskaniem certyfikatu lub akredytacji – wraz ze wskazaniem roku i programu.
Na podstawie informacji uzyskanych od rektorów został opracowany „Raport w sprawie zakupu certyfikatów przez uczelnie”.
Zebrane dane wykazały, że uczelnie publiczne wydały ze środków publicznych łącznie ponad 2 miliony złotych na zakup certyfikatów/akredytacji.
To właśnie ustalenia zawarte w raporcie stały się podstawą pozwu wytoczonego Fundacji przez Przemysława Rutę, do którego – jak wynika z odpowiedzi uczelni – trafiały środki finansowe pochodzące z publicznych budżetów (opis pozwu - https://sciencewatch.pl/473-zrzutka1)
Analiza odpowiedzi wykazała, że aż 122 rektorów (95,31%) udzieliło odpowiedzi na wnioski Fundacji.
Jednocześnie rektorzy sześciu uczelni (4,69%) nie udostępnili informacji publicznej w ustawowym Uczelnie, które nie odpowiedziały na wniosek Fundacji to:
- Uniwersytet Jagielloński w Krakowie;
- Uniwersytet Warszawski – odpowiedź została udzielona dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność, w dniu 2 grudnia 2024 r.;
- Akademię Zamojską – odpowiedź udzielona w dniu 11 września 2024 r., po wniesieniu skargi;
- Państwową Wyższą Szkołę Filmową, Telewizyjną i Teatralną im. Leona Schillera w Łodzi – odpowiedź udzielona w dniu 24 września 2024 r., po wniesieniu skargi;
- Akademię Nauk Stosowanych w Nowym Targu – odpowiedź udzielona w dniu 17 września 2024 r., po wniesieniu skargi;
- Politechnikę Krakowską im. Tadeusza Kościuszki – odpowiedź udzielona w dniu 20 września 2024 r., po wniesieniu skargi.
Zatem Fundacja korzystając z ustawowego prawa wniosła skargi do odpowiednich wojewódzkich sądów administracyjnych o bezczynność w sprawie udostępnienia informacji publicznej.
Wszystkie sprawy w WSA Fundacja wygrała. Jednak rektorzy dwóch największych polskich uczelni: Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego – prof. Piotr Jedynak i Rektor Uniwersytet Warszawskiego – Alojzy Nowak wnieśli skargi kasacyjne.
NSA nie podzielił żadnego z argumentów przedstawionych w skargach przez rektorów.
Stanowisko NSA wobec działań Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie Uniwersytetu Jagiellońskiego jednoznacznie wskazuje na wadliwość działań rektora. Sąd wykazał, że organ zastosował procedurę niedopuszczalną w świetle ustawy o dostępie do informacji publicznej, bezprawnie pozostawiając wniosek bez rozpoznania, mimo że przepisy tej ustawy nie przewidują takiej formy zakończenia postępowania.
Ponadto rektor błędnie zakwalifikował żądane dane jako informację przetworzoną, podczas gdy NSA stwierdził, że wnioskowane informacje nie miały charakteru informacji przetworzonej, a organ nie wykazał żadnych realnych przesłanek, które mogłyby taką kwalifikację uzasadniać. Sąd jednoznacznie wskazał, że to na organie spoczywa obowiązek wykazania, iż żądana informacja wymaga przetworzenia.
NSA w uzasadnieniu wyroku podkreślił, że organ:
„zobowiązany jest w uzasadnieniu decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej podać fakty, które będą tę ocenę potwierdzać. Konieczne jest więc szczegółowe wykazanie, jakie konkretnie działania należy podjąć celem przetworzenia informacji, ilu pracowników i przez jaki czas będzie zaangażowanych w ten proces, czy żądane informacje składają się z informacji prostych, a jeżeli tak – gdzie i w jakich kategoriach zbiorów się znajdują, w jakim zakresie i przez jaki okres praca organu będzie zakłócona oraz czy przetworzenie informacji będzie się wiązało z ponadstandardowymi nakładami finansowymi”.
W konsekwencji NSA wskazał wprost, że takie czynności jak: przygotowanie skanów dokumentów, wyszukanie faktur lub potwierdzeń przelewów, zebranie danych z rejestrów lub akt to standardowe czynności administracyjne, które nie wymagają ponadstandardowego wysiłku, nie zakłócają normalnego funkcjonowania uczelni i nie noszą cech przetwarzania informacji publicznej. Są one elementem zwykłej pracy administracyjnej uczelni publicznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rektor nie tylko nie wydał wymaganej decyzji administracyjnej, lecz pozostawał w stanie bezczynności, naruszając tym samym podstawowe standardy działania organu władzy publicznej.
Wyrok NSA na bezczynność Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego
Stanowisko NSA wobec działań Rektora Uniwersytetu Warszawskiego
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie Uniwersytetu Warszawskiego również potwierdza, że Rektor UW dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
Rektor Uniwersytetu Warszawskiego tłumaczył brak terminowej odpowiedzi na wniosek Fundacji problemami technicznymi, w tym działaniem filtra antyspamowego, który spowodował, że korespondencja Fundacji nie dotarła do Uniwersytetu.
Jednak NSA jednoznacznie wskazał, że ryzyko nieodebrania lub nieodczytania wniosku przesłanego na oficjalny adres e-mail organu obciąża wyłącznie ten organ, a nie wnioskodawcę. Organ władzy publicznej jest bowiem zobowiązany tak zorganizować obieg korespondencji, aby zapewnić skuteczne i terminowe rozpoznawanie wpływających wniosków.
Ponadto sąd stwierdził, że nawet gdy organ udzieli odpowiedzi na wniosek, to na nim ciąży obowiązek poinformowania sądu o odpowiedzi jeszcze przed wydaniem wyroku.
NSA wskazał, że Rektor UW miał wystarczająco dużo czasu, aby przekazać taką informację Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, czego jednak nie uczynił.
Co szczególnie istotne, Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że udzielenie odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej już po wniesieniu skargi na bezczynność nie eliminuje samego zarzutu bezczynności. W takiej sytuacji odpada jedynie obowiązek zobowiązania organu do załatwienia sprawy, natomiast sąd nadal widzi podstawy do stwierdzenia, że organ pozostawał w stanie bezczynności.
W konsekwencji NSA uznał, że działania Rektora Uniwersytetu Warszawskiego naruszały standardy prawidłowego działania organu władzy publicznej, a skarga kasacyjna organu w całości nie zasługiwała na uwzględnienie.
Wyrok NSA na bezczynność Rektora Uniwersytetu Warszawskiego
Zakończenie
Przyjmujemy wyroki NSA z ogromną satysfakcją. Potwierdzają one, organy publiczne są zobowiązane do działania w sposób przejrzysty i odpowiedzialny. Fundacja będzie nadal działać na rzecz jawności życia publicznego i kontroli wydatkowania środków publicznych.
Jeżeli popieracie naszą działalność i uważacie ją za potrzebną, możecie wesprzeć Fundację, przekazując darowiznę. Każda forma wsparcia pozwala nam dalej działać na rzecz przejrzystości i interesu publicznego.
Joanna Gruba

