W dniu 17. grudnia 2025 na stronie Fundacji Science Watch Polska ukazał się przedruk (za zgodą redakcji) z portalu „prawo.pl” artykułu prof. G. Krawca pt. „Tytuł to nie licencja na pomiatanie – nie zwalnia z przyzwoitości”.
To godne pochwały, że sam będąc utytułowanym, prof. G. Krawiec dostrzega takie zachowania wielu członków tzw. hierarchii akademickiej, które mogą uchodzić za nieprzyzwoite. Te części jego wywodu będą oznaczone przez - ZA...
Z drugiej jednak strony to może nieco dziwić, że jako prawnik (a przecież to prawnicy - tworząc ustawy - tworzą SYSTEM jaki tu mamy…), prof. G. Krawiec zdaje się nie dostrzegać pewnych oczywistych elementów systemowych. Te części wywodu będą niżej oznaczane – PRZECIW…
ZA… Kiedy więc prof. G. Krawiec pisze:
„w codziennej praktyce uczelnianej profesor czy doktor habilitowany rzadko traktuje młodszego kolegę jak partnera w poszukiwaniu prawdy. Znacznie częściej widzi w nim podwładnego, którego można ofuknąć, zignorować albo publicznie ośmieszyć, żeby przykład poszedł w świat...”,
to wiemy, że tak często bywa. Ale warto przy takiej okazji przypomnieć, że problem „dołowania”, poniżającego traktowania pracowników niższych rangą, istnieje tu od czasu ustanowienia w PRL sowieckiego modelu nauki i szkolnictwa wyższego, który nie uległ zasadniczym zmianom do dzisiaj [1].
PRZECIW, bo kiedy czytamy: „…hierarchia stopni i tytułów coraz częściej służy… tylko do upokarzania tych, którzy znajdują się niżej…”, to wcale nie jest „coraz częściej”, tylko od dawna - pokąd sięga pamięć najstarszych obywateli, czyli od czasu głębokiego PRL. Upokarzanie znajdujących się niżej, działało jako jedna z podstaw nakazowo-kontrolnego systemu, dla niepoznaki zwanego „centralizmem demokratycznym”. Nadal tu działa w partyjniackim (bo nawet nie partyjnym) centralizmie obecnie pseudo-soc-realistycznym 3,8b. Dlatego nadal „bici, będą bić…”
ZA… Przyrównanie tego skostnienia akademickiego do sytuacji w sądownictwie może nie zawsze pasować jedno do drugiego ale też może wskazywać na szerszy problem narodowy wynikający z nałożenia genetycznie utrwalonego już modelu „homo sovieticus” z czasów PRL, na wielopokoleniowe zaszłości mentalności z czasów feudalnych. Już w 2016 r. prof. A. Leder opisał to terminem „relacja folwarczna” Trzeba pamiętać, że niepełniący żadnych funkcji doktor habilitowany czy profesor uczelni zajmujący się tylko nauką, w tym systemie absolutnie i żadną miarą NIE JEST SAMODZIELNYM pracownikiem. Jak każdy inny „kontraktowiec”, jest takim samym parobkiem na prywatnym folwarku za publiczne pieniądze (czytaj – pieniądze naiwnego podatnika…) [2]a.
PRZECIW - „…w nauce podobny schemat widać w relacjach między samodzielnymi pracownikami naukowymi a „resztą świata.”
ZA…
1. „Boleśnie widać to w postępowaniach awansowych, a już szczególnie w komisjach habilitacyjnych. …W rzeczywistości często zmienia się w rytuał władzy”.
2. „Osobnym polem nadużyć jest język recenzji przewodów doktorskich i habilitacyjnych. Oceniając dorobek, łatwo przekroczyć granicę między rzeczową krytyką a symbolicznym „ustawieniem” doktoranta lub habilitanta w szeregu…Adresat milczy, bo jest w pozycji zależności...”
3. „Osobny rozdział to recenzje w postępowaniach doktorskich i habilitacyjnych. >>Coraz częściej<< zamiast merytorycznej analizy dostajemy festiwal wyniosłości.” …to jest publiczne lanie...system nie przewiduje żadnej odpowiedzialności za chamstwo”.
Ogólnie daje się zauważyć, a liczby mogą potwierdzić, że natężenie chamstwa zachowań jest odwrotnie proporcjonalne do międzynarodowego dorobku naukowego wyrażonego kumulacyjnym wskaźnikiem IF [3]… Ale póki co, mechanizm kontroli awansów jest podstawą funkcjonowania hierarchii akademickiej jaką znamy. To nadrzędna choroba systemowa i żadne lamenty nad odpowiedzialnością za chamstwo tego nie zmienią. Przykładem „kwiatka na kożuchu” mogą być opisane wcześniej na stronie FSWP zachowania członka RDN B. Śliwerskiego [4] (H=0, kumulacyjny IF=0) mającego się za pedagoga, choć dla wielu niedościgłym wzorcem były (i może będą…) zachowania byłego Ministra NiSW [5], skądinąd prawnika o podobnie wybitnym dorobku (H=0, kumulacyjny IF=0)[6].
Mówiąc o chorobie, łatwo przywołać przykład z medycyny: kiedyś mianowicie tysiącom ludzi chirurdzy pracowicie wycinali całe albo części żołądka w celu likwidacji tzw. wrzodów. Ale gdy w wyniku badań naukowych stwierdzono, że przyczyną wrzodu żołądka jest bakteria, którą możne leczyć farmakologicznie, to takie kosztowne operacje przestały być potrzebne. Likwidacja przyczyny spowodowała zmiany w systemie leczenia, a chirurdzy mogą poświęcać swój cenny czas na poważniejsze schorzenia. Na tej samej zasadzie habilitacja już od dawna nie jest potrzebna nikomu poza hierarchią, a resztę o tym wrzodzie można sobie dopowiedzieć…
PRZECIW… licznym powtórzeniom tych samych sformułowań. Kiedy znowu pojawia się „coraz częściej”…, to znowu wypada przypomnieć, że „upokarzanie tych, którzy znajdują się niżej” jest systemowe, jako nieodłączna cecha centralizmu, obecnie pseudo-soc-realistycznego [7]a,b. Od dawna znane są bardziej efektywne systemy zarządzania 3b…
PRZECIW… „…poprawa nie wymaga zmiany ustawy. Wymaga zmiany nawyków. Wystarczy elementarna kultura komunikacji”
Profesor Krawiec chyba dobrze wie, że od czasu Babilonu prawo nie jest zbudowane na pobożnych życzeniach ani na dobrej woli. Przeciwnie, przejrzyste prawo musi być odporne zarówno na złą wolę jak i na głupotę, musi potrafić zapobiegać złym skutkom i radykalnie zmieniać nawyki, gdy właściwie egzekwowane. Poprawa wymaga wielu pilnych zmian systemowych 9a,b, by kraj przeszedł wreszcie z ekstensywnego, do intensywnego modelu rozwoju.
PRZECIW… „Nauka polska nie potrzebuje więc kolejnych strategii excelowych.”
Może warto tu przypomnieć proporcje, bo choć nauki prawne stanowią (ważną) część nauk humanistycznych to jak łatwo można sprawdzić dane w artykułach obok na tej stronie FSWP [8]a,b, w krajach rozwiniętych na nauki humanistyczne przeznacza się około 5% wszystkich wydatków na naukę, podczas gdy 70 do 80% wydatków przeznacza się na badania związane z gospodarką, czyli badania stosowane, rozwojowe i wdrożeniowe w dziedzinach ścisłych, przyrodniczych i technicznych.
Parametry makroekonomiczne dowodzą, że w Polsce aktualnie jest z tym bardzo źle, co między innymi spowodowane jest nie tylko przez niezrozumienie procesów przez samych decydentów [9] ale i przez koślawe prawodawstwo, łącznie z brakiem logiki w podstawowych definicjach [10].
Nie tylko nauka polska pilnie potrzebuje przejrzystej strategii powiązanej ze strategią rozwoju gospodarczego ale i cały system edukacji, począwszy od przedszkolnej przez wczesnoszkolną i dalej. Bez nowoczesnej edukacji nie ma i nie będzie nauki odpowiadającej na współczesne wyzwania rozwojowe.
Oparta na przestarzałych modelach pedagogika polska nie spełnia prawie żadnych wymogów w takim ujęciu. Nawet nie można powiedzieć, że „leży na łopatkach”, bo wtedy jeszcze byłaby w jakiejś całości. Póki co, jest w rozsypce [11] gdzieś pomiędzy XIX wiekiem a PRLem, co zawdzięcza między innymi centralnemu sterowaniu przy pomocy nadrzędnych komisji (PKA i RDN) zdominowanych przez osoby wywodzące się z CKK, bez dorobku międzynarodowego (z zerowym lub nikłym wskaźnikiem Hirscha, czy zerowym IF – patrz niżej…), oderwane od świata i aktualnego stanu wiedzy...
Z UKEN, już ponad 10 lat temu wyszedł raport o degradacji dydaktyki przedmiotów przyrodniczych w polskich szkołach w pierwszych 15 latach XXI wieku? [12]. To było ponad 10 lat temu, więc już zgubiliśmy ćwierć wieku edukacji niezbędnej dla nowoczesnej nauki, ale w międzyczasie świat i tak odjechał jeszcze dalej. W krajach zaawansowanych od początku stulecia nie uczy się już osobnych przedmiotów przyrodniczych. W XXI wieku dzieci od 1. klasy szkoły podstawowej poznają obszar nauczania STEM (od ang. Science, Technology, Engineering, Mathematics)[13].
Bo temat jest ważny i poważny: STEM to dziś podstawa nowoczesnej świadomości obywatelskiej i krytyczny dla rozwoju obszar kształcenia. W Korei Południowej od dawna uczy się STEAM (A od Arts & Design), co widoczne jest w estetyce ich produktów. Ziarnko do ziarnka - ciągłość i spójność dobrej edukacji oraz przejrzyste prawa powodują, że Korea Płd. zdublowała PKB Polski w ostatnich trzech dekadach 9b. Obecnie rejestruje się tam 20 razy więcej patentów niż w Polsce, a jedna tylko firma Samsung rocznie rejestruje w EPO[14] ponad 7x więcej zgłoszeń patentowych niż cała Polska…
Gdybym był właścicielem takiej uczelni pedagogicznej, to bym wymagał, aby zatrudnieni w niej prawnicy zajmowali się tylko prawodawstwem związanym z edukacją i pedagogiką. Zarówno prawo jak i pedagogika to w dynamicznym świecie bardzo żywe nauki, które trzeba śledzić na bieżąco i uczestniczyć w nurcie międzynarodowym, by nie odstawać. Bez trudu można znaleźć z tuzin tytułów naukowych czasopism pedagogicznych zajmujących się badaniami nad nauczaniem STEM 14.
PRZECIW… "(nauka polska) „nie potrzebuje wskaźników Impact Factor”.
To brzmi podobnie do wypowiedzi hierarchów akademickich z początku tego stulecia, którzy obruszali się na każde słowo o rankingu szanghajskim 9b. Ranking jest dzisiaj powszechnie uznany i działa sprawnie [15], a z hierarchią dużo gorzej… Zatem może właśnie przeciwnie – nauka polska potrzebuje przejrzystych, i niezmanipulowanych wskaźników parametrycznych, porównywalnych z resztą świata. Świata który niby to chcielibyśmy gonić, tylko jakoś wolniej, albo może najlepiej, żeby ten świat poczekał na nasze warunki?…
Albo, albo – IF może także efektywnie pomóc w uporządkowaniu problemów z hierarchią…
Choć to tylko część oceny parametrycznej, to kumulacyjny IF w czasopismach indeksowanych obrazuje wkład autora w dziedzinę, wskazuje na jego międzynarodową wartość i poziom. Żeby publikować, to najpierw trzeba dużo czytać, trzeba być na bieżąco, być w obiegu naukowym. Trzeba często jeździć na konferencje międzynarodowe, prezentować wyniki, być w środowisku, dać się poznać, pokazać swoją szkołę, promować swoich magistrantów/doktorantów [16], uczyć ich pisać teksty do indeksowanych materiałów konferencyjnych, a na tej bazie dalej pełnowymiarowe artykuły. Trzeba też pisać wiarygodne i wnikliwe recenzje do tych indeksowanych czasopism, pisać starannie i poważnie, żeby nie wypaść z tego obiegu, bo trudno wrócić. Trzeba się nauczyć pisać artykuły i recenzje na poziomie dostosowanym do wymogów czasopisma (im wyższy IF tym większe wymogi), a to wymaga ćwiczenia, dużo ćwiczenia.
ZA… „Potrzebna lekcja pokory”…
To pewne… Najlepszą lekcją pokory i ogłady jest aktywny udział w międzynarodowym życiu zawodowym. Na ogół takiej ogłady nie mają ci, co siedzą zamknięci w swoim zapyziałym zaścianku
i odgrodzeni opłotkami. Jak wskazano wyżej (przy okazji wskaźnika IF), nauka to bardzo wymagająca praca, o intensywności często porównywanej do przygotowania sportowca do turnieju lub muzyka do konkursu międzynarodowego. Taka praca na pewno nie pogodzi się z powszechnie praktykowanym tu przez hierarchię posiadywaniem na posiedzeniach, czyli belwederskim próżniactwem na koszt podatnika.
Na dużych branżowych konferencjach międzynarodowych zawsze spotyka się kogoś lepszego, prawdziwe autorytety światowe, od których można się dużo dobrego dowiedzieć, a wymiana myśli często doprowadza do nowych koncepcji i ciekawych i wartościowych publikacji, do których się nigdy nie dojdzie chowając się za tymi lokalnymi opłotkami.
PRZECIW…
„część klasy politycznej przestała postrzegać profesorów jako niekwestionowany autorytet i zaczyna mówić o nich językiem demontażu, a nie współpracy.”
To niestety pobożne życzenie. Warstwa polityczna (celowo tak nazwana, bo klasy tam mało) jest tak uwikłana (zob.9b, pkt. 3.3) we wzajemne zależności z hierarchią akademicką, że w obecnym stanie prawnym 8a,b,[17], oprócz barwnego nieraz gadulstwa z przechyłami na lewo czy prawo, nie zanosi się na zmiany, tak jak było i jest nadal po 1989 roku.
PRZECIW… Sformułowania końcowe takie jak:
- „…jeśli akademia sama nie wyciągnie wniosków, zrobi to za nią ktoś z zewnątrz, środkami znacznie bardziej brutalnymi niż wewnętrzna autorefleksja.”
- „…albo hierarchia zmieni swój styl działania, albo po 2027 r. może obudzić się…”
- „Lepiej, żeby profesura obudziła się sama, dopóki jeszcze ma wpływ na kształt systemu…”
Niedoczekanie!...
Hierarchia akademicka sama z siebie niczego nie zmieni, tak jak i obecna warstwa polityczna sama z siebie niczego nie zmieni. Jedna i druga grupa mają wspólny i nadrzędny interes w tym, że nie mają żadnego interesu, żeby cokolwiek zmieniać, skoro jest im dobrze tak jak jest. Po nas choćby potop…
Dobrego Roku (mimo wszystko…).
Krzysztof J. Konsztowicz
emerytowany nauczyciel akademicki, inżynier, re-emigrant
www.konsztowicz.eu, https://orcid.org/0000-0002-8456-5353
P.S. ZA… Autor… pisze pod własnym nazwiskiem, bo nie musi się wstydzić…
[1] Krzysztof J. Konsztowicz: Prawo KTT w nauce RP i nie tylko… – Studio Opinii
[2] a) Gospodarka nie-wiedzy Krzysztof Jan Konsztowicz. Ebook - Księgarnia ekonomiczna Onepress.pl, rozdz. 4.
b) Gospodarka nie-wiedzy Krzysztof Jan Konsztowicz. Ebook - Księgarnia ekonomiczna Onepress.pl, rozdz. 9.
[3] Wskaźnik cytowań IF (spr. Wikipedia). Ma właściwości kumulacyjne: suma IF obrazuje wkład autora w dziedzinę
[4] SCIENCE WATCH POLSKA - Rozmowa prof. B. Śliwerskiego członka RDN z krową
[5] JS: Cham okazały – Studio Opinii
[6] Krzysztof Jan Konsztowicz: Historia i teraźniejszość w szkołach; nie–dorobek naukowy zespołu ekspertów – Studio Opinii
[7] a) Krzysztof J. Konsztowicz: Podpowiedź do pytania – „którędy do wyjścia”?… – Studio Opinii
b) Krzysztof J. Konsztowicz: Protest przeciwko … partiom opozycyjnym – Studio Opinii
[8] a) Krzysztof J. Konsztowicz Quo vadis nauko polska? Część II. Jakie badania dla gospodarki?
b) Krzysztof J. Konsztowicz Quo vadis nauko polska?... Część III. Liczby i fakty.
[9] Krzysztof J. Konsztowicz Quo vadis nauko polska? Część I. Pomieszanie pojęć…
[10] Krzysztof J. Konsztowicz SCIENCE WATCH POLSKA - Buble prawne w nauce polskiej
[11] Krzysztof J. Konsztowicz: Tryptyk szkolny, część druga – szkoła bez zadań, ale z głową… – Studio Opinii
[12] A. Walosik, M. Nodzyńska Raport o stanie dydaktyk przedmiotów przyrodniczych w Polsce po 15 latach (up.krakow.pl)
[13] Krzysztof J. Konsztowicz, Tylko „przyroda”, czy raczej - „przyroda, technologia i matematyka”? Biuletyn PSNPP – „Nauczanie przedmiotów przyrodniczych”, Nr 81 (1) 9-17 (2025), (Biuletyn PSNPP – Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Przedmiotów Przyrodniczych)
[14] European Patent Office
[15] Wit Grzesik, Polskie uczelnie na Liście Szanghajskiej (sciencewatch.pl)
[16] Krzysztof J. Konsztowicz MENTOR KONTRA PROMOTOR?...
[17] Krzysztof J. Konsztowicz: Ordynacja Proporcjonalna = Paradoksalna – Studio Opinii

