"Uczciwe zasady, rzetelna nauka” to projekt Fundacji, który ma na celu opracowanie spójnych, przejrzystych i zgodnych z zasadami państwa prawa ram prawnych i proceduralnych dla postępowań dyscyplinarnych w nauce i szkolnictwie wyższym, ze szczególnym uwzględnieniem naruszeń zasad rzetelności akademickiej.
Projekt ten ma swoje źródła między innymi w moim artykule pod tytułem „Hotspots of academic misconduct and misrepresentations among academics in the Republic of Poland, a European Union member state”, opublikowanym w repozytorium prac nakowych „Open Science Framework” (https://osf.io/vpd7z/files/8jc4s).
Do artykułu dołączona jest mapa nierzetelności naukowej, opracowana na podstawie wpisów prof. Marka Wrońskiego publikowanych w czasopiśmie Forum Akademickie w rubryce pod tytułem „Z archiwum nieuczciwości naukowej”. W latach 2003-2020 profesor Wroński opisał 159 przypadków nierzetelności akademickiej w 63 różnych instytucjach akademickich. Mapa opublikowana w tym artykule jest dostępna poniżej:
(https://www.google.pl/maps/d/u/0/viewer?mid=1P6QFzb_6BaT-PibUMWXSd 75VAF82PdK&ll=51.532545949458274%2C18.8419747&z=6)
Komisje dyscyplinarne w Polsce i ich finansowanie
W przytoczonym wyżej artykule przeanalizowałem również budżety instytucji odpowiedzialnych za przeprowadzanie postępowań dyscyplinarnych w Polsce w latach 2011-2020 oraz liczbę prowadzonych postępowań dyscyplinarnych. Stało się zatem zasadne ponowne sprawdzenie budżetu Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Komisji ds Etyki w Nauce, tym razem w latach 2021 – 2025.
Z informacji nadesłanej z Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego wynika, że komisja ta ma wspólny budżet z Komisją Dyscyplinarną przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Łącznie, w latach 2021 – 2025, budżet tych komisji dyscyplinarnych wyniósł 2 135 000 zł. Dokładne zestawienie wysokości budżetów znajduje się w tabeli nr 1. Uwzględniając budżet Komisji ds. Etyki w Nauce w latach 2021 – 2025 (w wysokości 394 640, 24 złotych) łączny budżet Komisji Dyscyplinarnych oraz Komisji Etyki w Nauce wyniósł 2 529 640, 24 zł.
Tabela nr 1. Budżety Komisji Dyscyplinarnych oraz Komisji ds. Etyki w Nauce w kolejnych latach, w czasie od 2021 do 2025 r.
|
Lp. |
Rok |
Budżet |
|
|
Komisja ds. Etyki w Nauce |
Komisja Dyscyplinarna przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego |
||
|
1. |
2021 |
72 039, 42 zł |
427 000 zł |
|
2. |
2022 |
74 657, 33 zł |
427 000 zł |
|
3. |
2023 |
87 468, 40 zł |
427 000 zł |
|
4. |
2024 |
72 445, 67 zł |
427 000 zł |
|
5. |
2025 |
88 029, 42 zł |
427 000 zł |
|
Suma |
394 640, 24 zł |
2 135 000 zł |
|
Źródło: opracowanie własne autora
Budżet Rady Doskonałości Naukowej (RDN)
W myśl ustawy Prawo o nauce i szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2018 poz. 1668 z późn. zm.) „RDN działa na rzecz zapewnienia rozwoju kadry naukowej zgodnie z najwyższymi standardami jakości działalności naukowej wymaganymi do uzyskania stopni naukowych, stopni w zakresie sztuki i tytułu profesora” (Rozdział 5, art. 232 Ustawy). Stąd było istotne zobaczyć jak kształtował się budżet RDN w latach 2021 – 2025. Zestawienia dokonano w tabeli nr 2.
Tabela nr 2. Budżet Rady Doskonały Naukowej w kolejnych latach, w czasie od 2021 do 2025 r.
|
Lp. |
Rok |
Budżet |
|
1. |
2021 |
8 066 000 zł |
|
2. |
2022 |
12 639 000 zł |
|
3. |
2023 |
18 602 000 zł |
|
4. |
2024 |
21 736 000 zł |
|
5. |
2025 |
23 423 000 zł |
|
Suma |
64 466 000 zł |
|
Źródło: opracowanie własne autora
Liczba spraw zgłaszanych do Komisji dyscyplinarnych w latach 2021 - 2025
W latach 2011 – 2020 w Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego procedowano 244 sprawy. W kolejnych latach, w czasie od 2021 do 2025 łącznie zainicjowano 144 sprawy, ale prawomocnie zakończono tylko 4 (tabela nr 3). Podobnie, w Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego (ciało odwoławcze wobec Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego) w kolejnych pięciu latach zainicjowano 85 spraw z czego prawomocnie zakończono tylko 7.
Z odpowiedzi Komisji ds. Etyki w Nauce brak jest jednoznacznej odpowiedzi ile spraw było przez komisję procedowanych. Wiadomo natomiast, że w ciągu 4 lat Komisja wydała 2 stanowiska i zaleciła przeprowadzenie 2 postępowań wyjaśniających. Zatem w latach 2021 – 2025 Komisja ds. Etyki zajmowała się tylko 4 sprawami nierzetelności akademickiej.
Tabela nr 3. Liczba zarejestrowanych postępowań dyscyplinarnych oraz prawomocnie zakończonych w Komisjach Dyscyplinarnych w kolejnych latach w czasie od 2021 – 2025
|
lp. |
Rok |
Komisja Dyscyplinarna przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego |
Komisja Dyscyplinarna przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego |
||
|
Sprawy zarejestrowane |
Sprawy zakończone prawomocnie |
Sprawy zarejestrowane |
Sprawy zakończone prawomocnie |
||
|
1. |
2021 |
22 |
0 |
31 |
2 |
|
2. |
2022 |
29 |
0 |
14 |
1 |
|
3. |
2023 |
32 |
3 |
11 |
1 |
|
4. |
2024 |
43 |
1 |
20 |
1 |
|
5. |
2025 |
18 |
0 |
9 |
2 |
|
Suma |
144 |
4 |
85 |
7 |
|
Źródło: opracowanie własne autora
Podsumowanie
W mojej opinii nakłady finansowe ponoszone w Polsce na postępowania dyscyplinarne są umiarkowanie wysokie. Na uwagę zasługuje mała liczba spraw zakończonych wydaniem prawomocnego orzeczenia, kończącego postępowanie dyscyplinarne. Sytuacja taka może osłabiać społeczny odbiór komisji dyscyplinarnych. Należy zatem podjąć działania mające na celu usprawnienie działania komisji dyscyplinarnych, aby sprawy dyscyplinarne były prowadzone w sposób rzetelny, ale bez zbędnej zwłoki. Temu celowi ma służyć projekt realizowany przez Fundację, a ukierunkowany na zwiększenie transparentności działań komisji dyscyplinarnych w Polsce oraz organów promujących rzetelność naukową w kraju.
Łukasz Kołodziej

