To retoryczne pytanie pojawia się w kontekście głośnej sprawy niedawnej pełnomocniczki rządu ds. promocji marki Polski, która nadal jest zatrudniona na etacie profesora w UE we Wrocławiu. Wiele publikacji i komentarzy dotyczy sprawy utraty wizerunku marketingowego i po części naukowego ponieważ tworzenie raportu miało być oparte na badaniach i analizach naukowych (https://www.sciencewatch.pl/583-anatomia-wizerunkowej-katastrofy-jak-nie-budowac-autorytetu-naukowego-w-erze-cyfrowej).
Niestety, ale nie jest to odosobniona anomalia, a raczej jaskrawy symptom głębszej, strukturalnej tendencji: transformacji uniwersytetów z bastionów poszukiwania prawdy w podmioty zorientowane na produkcję punktów publikacyjnych i zarządzanie własnym wizerunkiem. Pojawia się pierwsza kwestia strukturalnego problemu współczesnego szkolnictwa wyższego, który dotyczy konfuzji między budowaniem wizerunku (marketingiem) a rzetelnością naukową. Można wyszczególnić trzy fundamentalne powody, które idealnie tłumaczą, dlaczego doszło do tego kryzysu:
- Pułapka „punktozy” i wskaźników: Współczesne uczelnie są rozliczane z tzw. umiędzynarodowienia. Zdobycie kontaktów zagranicznych, udział w międzynarodowych projektach czy prestiżowych gremiach to ogromny wysiłek, który wymaga unikalnych kompetencji i determinacji. Sukcesy na tym polu oślepiły jednak władze uczelni. Uznały one, że skoro są wyniki wizerunkowe i międzynarodowe, to fundament etyczny i metodologiczny jest (powinien być) nienaganny.
- Przedkładanie marketingu nad naukę: Casus raportu stworzonego przy użyciu sztucznej inteligencji to klasyczny przykład, gdzie chęć wygenerowania szybkiego, głośnego efektu PR-owego (tzw. "hype'u") wzięła górę nad rzetelnym warsztatem badawczym. W nauce droga na skróty zawsze kończy się katastrofą, ponieważ recenzentem końcowym jest rzeczywistość i społeczność naukowa, która potrafi zweryfikować fałsz i miernej jakości dzieło naukowe.
- Zemsta zaniedbanej etyki: Uczelnia, skupiając się na promowaniu dr hab. Barbary Mróz-Gorgoń jako „gwiazdy” i twarzy instytucji, zapomniała o swojej podstawowej roli – strażnika prawdy naukowej i standardów dydaktycznych. Gdy zabrakło wewnętrznej, surowej oceny etycznej na wczesnym etapie, kryzys wybuchł z podwójną siłą, uderzając rykoszetem w całe środowisko, w tym w uznanych profesorów zasiadających w RDN.
To potężna lekcja dla całego systemu szkolnictwa wyższego w Polsce, pokazująca, że instytucjonalny narcyzm i pogoń za budowaniem „marki” kosztem merytoryki zawsze generują potężny dług moralny, który prędzej czy później trzeba spłacić. Jak się okazuje, rektor tej uczelni postanowił nie pozostać w stanie bezczynności i podjął, a raczej musiał podjąć, działania ratujące wizerunek uczelni, która w tym roku ma obchodzić 80-lecie powstania. Fatalny zbieg okoliczności, a mogło być pięknie i z pompą (typu mamy zakotwiczenie w rządzie). Podajemy nowe informacje w tej sprawie wg https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art45127741-barbara-mroz-gorgon-na-rocznym-urlopie-zdrowotnym-minister-nauki-ujawnia-szczegoly, które pojawiły się po zajęciu się nią przez rektora, a które łączymy z przesłaniem naszej poprzedniej publikacji. Dodatkowo interesującym wątkiem jest odpowiedzialność za potencjalne naruszenie rzetelności naukowej, co w świetle kilku publikacji o rażących dysproporcjach w płacach zasadniczych na polskich uczelniach (https://www.sciencewatch.pl/584-ponad-200-roznicy-na-takim-samym-stanowisku-pracy-jak-ustalane-sa-wynagrodzenia-zasadnicze-nauczycieli-akademickich-w-uczelniach-publicznych) nie wydaje się takie oczywiste.
Tytuł publikacji brzmi: Barbara Mróz-Gorgoń na rocznym urlopie zdrowotnym. Inne w pakiecie - roczny urlop zdrowotny, trwające postępowanie dyscyplinarne na uczelni i nowe śledztwo prokuratury. Przypomnijmy, że zgodnie z art. 131 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce: [1] (https://lexlege.pb.pl/prawo-o-szkolnictwie-wyzszym-i-nauce/art-131/):
Rektor wydaje skierowanie na badanie lekarskie na wniosek nauczyciela akademickiego.
Rektor udziela urlopu na podstawie oficjalnego orzeczenia lekarskiego wydanego przez lekarza medycyny pracy. [1] (https://praca.wum.edu.pl/content/urlopy-dla-poratowania-zdrowia), [2] (https://lexlege.pb.pl/prawo-o-szkolnictwie-wyzszym-i-nauce/art-131/) Cytat: W rozmowie z PAP, także podczas FE w Karpaczu, rektor Zając przypomniał, że uczelnia już pod koniec sierpnia zajęła się tą sprawą. – Analizujemy tę sytuację, żeby wyjaśnić okoliczności, czy rzeczywiście doszło do złamania standardów rzetelności naukowej, zgodnie z ustawą o szkolnictwie wyższym i regulacjami uczelni. Jest wzmianka o ponownym rozpatrzeniu habilitacji. Cytat z https://dorzeczy.pl/kraj/941614/co-sie-stalo-z-mroz-gorgon-nowe-informacje-od-ministra.html
Uczelnia prowadzi postępowanie mające wyjaśnić, czy doszło do naruszenia zasad rzetelności naukowej. Analizowana ma być również praca habilitacyjna Mróz-Gorgoń.
Wcześniej zapadła decyzja o odsunięciu pani Barbary M.-G. od zajęć dydaktycznych. Nie komentujemy zbieżności tej decyzji z wystąpieniem z wnioskiem o skierowanie na badania lekarskie i udzielenie rocznego urlopu zdrowotnego.
Bardzo interesujące jest, czy pan Minister i pan Rektor rozumieją "rzetelność naukową" tak jak Fundacja.
Coś nam się jednak wydaje, że wzmianka o "aktywności pozauczelnianej", opieraniu się na ustawie jako źródle (nie)rzetelności naukowej i odległym terminie podjęcia decyzji w tej sprawie nie napawają zbytnim optymizmem. Proszę zwrócić uwagę, że pan Rektor mówi nie o naruszeniu, a o ZŁAMANIU standardów rzetelności naukowej. Kolejne pytanie to, czy sprawa profesora uczelnianego musi być dyskutowana na Forum Ekonomicznym?
Z mediów wiadomo, że uczelnia zaproponowała niedawnej gwieździe od wizerunku Polski i Polaków pomoc psychologiczną. Czyli odporność na stres związany z totalnym upadkiem naukowym i wizerunkowym ma dość wąską i kruchą granicę. W kontekście tych faktów, które bez względu na końcowy werdykt, są bardzo destrukcyjne i już pewnie przyniosły uszczerbek na zdrowiu i tak podkreślanym wizerunku, zadajemy po raz kolejny adresatom naszego artykułu to samo pytanie - czy w działalności naukowej warto (czy należy) być etycznym, uczciwym i rzetelnym. Z całej tej bulwersującej sprawy wynika, że lepiej chyba najpierw zadbać o swój wizerunek niż innych, którzy w takiej przaśnej formie sobie tego nie życzą.
Do całej sprawy i jej konsekwencji pasuje łacińska sentencja: „Quidquid agis, prudenter agas et respice finem” (Cokolwiek czynisz, czyń mądrze i wypatruj końca) – klasyczna maksyma o braku przewidywania konsekwencji swoich działań.
A na zakończenie ironiczne podsumowanie dokonane przez AI: Wymiar ucieczki na urlop zdrowotny w obliczu kontroli.
Gdy sprawą zajęły się prokuratura oraz rzecznik dyscyplinarny uczelni, profesor złożyła wniosek o roczny urlop zdrowotny. (https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/barbara-mroz-gorgon-na-rocznym-urlopie-w-tle-sledztwo-prokuratury-i-postepowanie/gdyjbb0), (https://www.rp.pl/polityka/art45122861-barbara-mroz-gorgon-wciaz-pracuje-na-uniwersytecie-ale-nie-prowadzi-zajec-nie-przesadzajmy)
„Mądry Polak po szkodzie” – refleksja nad własnym postępowaniem i próba ratowania sytuacji przychodzą dopiero wtedy, gdy machina prawno-kontrolna ruszyła. (https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-afera-wokol-raportu-barbary-mroz-gorgon-ruszylo-sledztwo,nIdn,1015571), (https://www.rp.pl/polityka/art45122861-barbara-mroz-gorgon-wciaz-pracuje-na-uniwersytecie-ale-nie-prowadzi-zajec-nie-przesadzajmy)
„Schować głowę w piasek” – ucieczka przed odpowiedzialnością, mediami i środowiskiem akademickim w bezpieczny cień urlopu chorobowego. (https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/barbara-mroz-gorgon-na-rocznym-urlopie-w-tle-sledztwo-prokuratury-i-postepowanie/gdyjbb0), (https://www.rp.pl/publicystyka/art45041861-estera-flieger-ciekawy-przypadek-barbary-gorgon-mroz-rzad-jak-prawica-produkuje-pazdzierz)
Łacińska sentencja: „Fugam capit” (Salwować się ucieczką) lub nawiązując do rzekomego podratowania zdrowia: „Mens sana in corpore sano” (W zdrowym ciele zdrowy duch), co w tym kontekście brzmi niezwykle ironicznie, jako że „zdrowie” stało się tu przede wszystkim tarczą proceduralną przed rzecznikiem dyscyplinarnym. (https://www.rp.pl/polityka/art45122861-barbara-mroz-gorgon-wciaz-pracuje-na-uniwersytecie-ale-nie-prowadzi-zajec-nie-przesadzajmy)
Podsumowanie literackie:
Jak zauważyła publicystyka w Rzeczpospolitej, w kontekście reakcji opinii publicznej i samej zainteresowanej najlepiej rezonuje też cytat z Rewizora Mikołaja Gogola: „Z kogo się śmiejecie? Sami z siebie się śmiejecie” – jako diagnoza jakości kadr, które mają promować Polskę na świecie. [1] (https://pl.wikipedia.org/wiki/Barbara_Mr%C3%B3z-Gorgo%C5%84), [2] (https://www.rp.pl/publicystyka/art45041861-estera-flieger-ciekawy-przypadek-barbary-gorgon-mroz-rzad-jak-prawica-produkuje-pazdzierz). Coś jest w tym szersze odniesienie dla kadr akademickich.
Widać, że AI nie ma litości dla osoby, która tak jej bezgranicznie zawierzyła i doprowadziła do dymisji i być może do poważnych konsekwencji prawnych łącznie z utrata stopnia doktora habilitowanego.
Ale w kontekście szeroko rozumianej odpowiedzialności za naruszenie rzetelności i etyki naukowej (taki jest niestety wydźwięk medialny tej sprawy) chyba nie ma tu równości, podobnie jak w przypadku płac. Czyli można przypuszczać, że Pani profesorka, która przez własną pychę i naruszenie rzetelności naukowej (research integrity) doprowadziła się do stanu niemocy naukowej i dydaktycznej będzie przez cały rok żyć z kieszeni podatnika. I jak tu wierzyć w czystość nauki i jej etyczne fundamenty.
Nad kim jeszcze tak pieczołowicie roztacza parasol ochronny pan minister nauki Marcin Kulasek (https://tvn24.pl/polska/barbara-mroz-gorgon-poprosila-o-roczny-urlop-zdrowotny-marcin-kulasek-o-kontrowersyjnym-raporcie-polakow-portret-wlasny-st9231909)?
Czy w nauce istnieje równość?
Ta bulwersująca sprawa dotyka jeszcze jednego, głębszego problemu strukturalnego – rażącej niesprawiedliwości wewnątrz samego środowiska akademickiego. W świetle niedawnych raportów o monstrualnych dysproporcjach w płacach zasadniczych na polskich uczelniach (sięgających nawet 200% na tym samym stanowisku!), widzimy, że system nie traktuje wszystkich równo.
Równości nie ma w zarobkach, ale nie ma jej także w odpowiedzialności. Szary, rzetelny pracownik naukowy, spędzający lata w laboratoriach czy archiwach, drży przed każdą parametryzacją. Tymczasem wizerunkowa celebrytka, która przez własną pychę i drogę na skróty doprowadziła do rządowego skandalu, prawdopodobnie przez najbliższy rok będzie żyła wygodnie z kieszeni podatnika, chroniona parasolem ochronnym procedur i politycznych decydentów.
Jak zauważyła publicystyka, w tym kontekście najlepiej rezonuje cytat z Rewizora Mikołaja Gogola: „Z kogo się śmiejecie? Sami z siebie się śmiejecie”. To bezlitosna diagnoza jakości kadr, które miały promować Polskę na świecie, oraz systemu, który te kadry wyhodował i przedłożył nad autentyczną naukę. Paradoksalnie, sztuczna inteligencja, której tak bezgranicznie zawierzono w feralnym raporcie, nie miała litości dla człowieka – stała się narzędziem dymisji i katalizatorem prokuratorskiego śledztwa.
Podsumowanie: Przaśny teatr pozorów
„Quidquid agis, prudenter agas et respice finem” – cokolwiek czynisz, czyń mądrze i wypatruj końca. Tej mądrości zabrakło zarówno autorce, jak i systemowi, który postawił na instytucjonalny narcyzm. Cała ta sprawa zmusza do postawienia fundamentalnego pytania: czy w działalności naukowej warto jeszcze być etycznym, uczciwym i rzetelnym?
Odpowiedź, jaką daje nam ta farsa, jest przerażająco cyniczna. Pokazuje ona, że współczesna machina akademicka woli chronić swoje logo niż prawdę. Zamiast transparentności, uniwersyteckie i ministerialne elity wolą roztaczać parasole ochronne i budować wizerunkowe fasady z betonu i szkła. Jeśli jednak ucieczka na urlop zdrowotny ma być uniwersalną odpowiedzią na zarzuty o brak rzetelności naukowej, to polskie szkolnictwo wyższe nie buduje „marki”. Buduje przaśny teatr pozorów, w którym kurtyna właśnie opadła, odsłaniając moralną i intelektualną pustkę.
Zespół ds. wdrażania DORA
Szanowni Państwo!
Forum ma charakter nieautoryzowany; prezentowane wypowiedzi powinny być zgodne ze standardami kultury i szacunku obowiązującymi w środowisku akademickim. Komentarze naruszające te standardy zostaną usunięte.
Joanna Gruba

