I. Informacje ogólne

System postępowań dyscyplinarnych w nauce i szkolnictwie wyższym w Polsce cechuje się istotną fragmentaryzacją regulacyjną, rozbieżnościami interpretacyjnymi oraz brakiem jednolitych standardów proceduralnych w sprawach dotyczących naruszeń zasad rzetelności akademickiej. W szczególności dotyczy to postępowań związanych z realizacją projektów finansowanych ze środków publicznych, oceną dorobku naukowego oraz postępowań awansowych.

Obecny stan prawny nie zapewnia w wystarczającym stopniu:

  • przejrzystości procedur,
  • skutecznych mechanizmów zapobiegania konfliktom interesów,
  • spójności kompetencyjnej pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w postępowania,
  • równowagi pomiędzy ochroną interesu publicznego a gwarancjami procesowymi stron.

Projekt odpowiada na potrzebę systemowego uporządkowania tych zagadnień oraz dostosowania krajowych rozwiązań do standardów europejskich i międzynarodowych w zakresie research integrity.

II. Cel główny projektu

Celem głównym projektu jest opracowanie spójnych, przejrzystych i zgodnych z zasadami państwa prawa ram prawnych i proceduralnych dla postępowań dyscyplinarnych w nauce i szkolnictwie wyższym, ze szczególnym uwzględnieniem naruszeń zasad rzetelności akademickiej.

III. Cele szczegółowe

1. Diagnoza systemowa

Analiza obowiązujących regulacji prawnych, praktyk instytucjonalnych oraz orzecznictwa w zakresie postępowań dyscyplinarnych w nauce.

2. Identyfikacja luk i ryzyk systemowych:

Wskazanie obszarów szczególnie podatnych na:

  • konflikt interesów,
  • arbitralność rozstrzygnięć,
  • brak jednolitych standardów dowodowych i proceduralnych.

3. Opracowanie standardów proceduralnych

Wypracowanie minimalnych standardów postępowań dyscyplinarnych, obejmujących m.in.:

  • zasady bezstronności i niezależności,
  • jawność i transparentność,
  • prawa stron postępowania,
  • proporcjonalność sankcji.

4. Przygotowanie rekomendacji legislacyjnych

Sformułowanie propozycji zmian legislacyjnych, w tym:

  • nowelizacji obowiązujących ustaw,
  • ewentualnych rozwiązań systemowych (np. organów koordynujących, rejestrów, wytycznych).

5. Wzmocnienie kultury rzetelności akademickiej

Upowszechnienie wiedzy o standardach rzetelności i odpowiedzialności dyscyplinarnej wśród środowiska akademickiego i decydentów.

IV. Założenia projektu

1. Zasada rzetelności naukowej jako dobra publicznego

Projekt zakłada, że rzetelność badań naukowych stanowi fundament zaufania publicznego do nauki i szkolnictwa wyższego.

2. Bezstronność i niezależność postępowań

Postępowania dyscyplinarne powinny być wolne od konfliktów interesów oraz wpływów instytucjonalnych i środowiskowych.

3. Jednolitość standardów przy poszanowaniu autonomii uczelni

Projekt nie zmierza do centralizacji postępowań, lecz do zapewnienia minimalnych, jednolitych standardów proceduralnych.

4. Zgodność z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa

W szczególności z zasadami: legalizmu, prawa do rzetelnego postępowania, proporcjonalności oraz ochrony praw jednostki.

5. Kompatybilność międzynarodowa

Projekt uwzględnia europejskie i globalne standardy rzetelności badań (m.in. CoARA, ALLEA, COPE, ORI).

V. Zakładane rezultaty projektu

  • opracowanie raportu diagnostycznego,
  • przygotowanie katalogu standardów proceduralnych,
  • sformułowanie projektu założeń legislacyjnych (white paper),
  • zwiększenie przejrzystości i przewidywalności postępowań dyscyplinarnych,
  • wzmocnienie zaufania do instytucji nauki i szkolnictwa wyższego