I. Informacje ogólne
System postępowań dyscyplinarnych w nauce i szkolnictwie wyższym w Polsce cechuje się istotną fragmentaryzacją regulacyjną, rozbieżnościami interpretacyjnymi oraz brakiem jednolitych standardów proceduralnych w sprawach dotyczących naruszeń zasad rzetelności akademickiej. W szczególności dotyczy to postępowań związanych z realizacją projektów finansowanych ze środków publicznych, oceną dorobku naukowego oraz postępowań awansowych.
Obecny stan prawny nie zapewnia w wystarczającym stopniu:
- przejrzystości procedur,
- skutecznych mechanizmów zapobiegania konfliktom interesów,
- spójności kompetencyjnej pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w postępowania,
- równowagi pomiędzy ochroną interesu publicznego a gwarancjami procesowymi stron.
Projekt odpowiada na potrzebę systemowego uporządkowania tych zagadnień oraz dostosowania krajowych rozwiązań do standardów europejskich i międzynarodowych w zakresie research integrity.
II. Cel główny projektu
Celem głównym projektu jest opracowanie spójnych, przejrzystych i zgodnych z zasadami państwa prawa ram prawnych i proceduralnych dla postępowań dyscyplinarnych w nauce i szkolnictwie wyższym, ze szczególnym uwzględnieniem naruszeń zasad rzetelności akademickiej.
III. Cele szczegółowe
1. Diagnoza systemowa
Analiza obowiązujących regulacji prawnych, praktyk instytucjonalnych oraz orzecznictwa w zakresie postępowań dyscyplinarnych w nauce.
2. Identyfikacja luk i ryzyk systemowych:
Wskazanie obszarów szczególnie podatnych na:
- konflikt interesów,
- arbitralność rozstrzygnięć,
- brak jednolitych standardów dowodowych i proceduralnych.
3. Opracowanie standardów proceduralnych
Wypracowanie minimalnych standardów postępowań dyscyplinarnych, obejmujących m.in.:
- zasady bezstronności i niezależności,
- jawność i transparentność,
- prawa stron postępowania,
- proporcjonalność sankcji.
4. Przygotowanie rekomendacji legislacyjnych
Sformułowanie propozycji zmian legislacyjnych, w tym:
- nowelizacji obowiązujących ustaw,
- ewentualnych rozwiązań systemowych (np. organów koordynujących, rejestrów, wytycznych).
5. Wzmocnienie kultury rzetelności akademickiej
Upowszechnienie wiedzy o standardach rzetelności i odpowiedzialności dyscyplinarnej wśród środowiska akademickiego i decydentów.
IV. Założenia projektu
1. Zasada rzetelności naukowej jako dobra publicznego
Projekt zakłada, że rzetelność badań naukowych stanowi fundament zaufania publicznego do nauki i szkolnictwa wyższego.
2. Bezstronność i niezależność postępowań
Postępowania dyscyplinarne powinny być wolne od konfliktów interesów oraz wpływów instytucjonalnych i środowiskowych.
3. Jednolitość standardów przy poszanowaniu autonomii uczelni
Projekt nie zmierza do centralizacji postępowań, lecz do zapewnienia minimalnych, jednolitych standardów proceduralnych.
4. Zgodność z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa
W szczególności z zasadami: legalizmu, prawa do rzetelnego postępowania, proporcjonalności oraz ochrony praw jednostki.
5. Kompatybilność międzynarodowa
Projekt uwzględnia europejskie i globalne standardy rzetelności badań (m.in. CoARA, ALLEA, COPE, ORI).
V. Zakładane rezultaty projektu
- opracowanie raportu diagnostycznego,
- przygotowanie katalogu standardów proceduralnych,
- sformułowanie projektu założeń legislacyjnych (white paper),
- zwiększenie przejrzystości i przewidywalności postępowań dyscyplinarnych,
- wzmocnienie zaufania do instytucji nauki i szkolnictwa wyższego

